Home » Canada » Cơ quan tình báo Canada hủy hồ sơ mật thời Chiến tranh Lạnh về Pierre Trudeau, khiến giới sử học sửng sốt
Thủ tướng Pierre Trudeau và Fidel Castro khi tham quan một khu nhà xã hội ở Havana. (Ảnh: Fred Chartrand/Canadian Press)

Cơ quan tình báo Canada hủy hồ sơ mật thời Chiến tranh Lạnh về Pierre Trudeau, khiến giới sử học sửng sốt

Cơ quan Tình báo An ninh Canada (CSIS) đã tiêu hủy bỏ một hồ sơ mật thời Chiến tranh Lạnh về Pierre Trudeau vào năm 1989, thay vì trao cho văn khố quốc gia, theo tìm hiểu của hãng tin The Canadian Press.

CSIS nói rằng hồ sơ mật về cựu thủ tướng bị hủy vì không đáp ứng ngưỡng pháp lý để được lưu trữ của cả CSIS và văn khố quốc gia.

Tin về quyết định hủy hồ sơ này chỉ được tiết lộ sau ba thập niên, đã khiến giới sử học sửng sốt và thất vọng.

“Thật quá đáng, không có lời nào khác để diễn tả,” John English, tác giả của một cuốn tiểu sử Trudeau được khen ngợi, nói. “Chuyện này xảy ra quả là tai họa, và tôi nghĩ rằng lời giải thích quá hời hợt.”

Steve Hewitt, giảng viên cao cấp tại Đại học Birmingham và là người đã dành nhiều năm ghi lại lịch sử của các cơ quan an ninh của Canada, gọi việc hủy hồ sơ này là “tội ác đối với lịch sử Canada”. Ông nói việc tùy tiện hủy hồ sơ này cho thấy quốc hội cần can thiệp để bảo đảm các tài liệu có tầm quan trọng lịch sử do các cơ quan nhà nước nắm giữ được bảo tồn.

Hồ sơ Trudeau nằm trong số hàng trăm ngàn hồ sơ được CSIS thừa hưởng trong thập niên 1980 sau khi Cơ quan An ninh của cảnh sát liên bang RCMP bị giải thể sau một loạt các vụ bê bối.

Nhằm phát hiện những người chống đối có mục tiêu làm xáo trộn trật tự ổn định lâu đời, các điệp viên RCMP đã nhắm tới nhiều tổ chức và cá nhân, từ các học giả và nghiệp đoàn tới những nhà hoạt động môi trường, các tổ chức hòa bình và thậm chí các chính khách.

Năm 1988, James Kelleher, bộ trưởng liên bang phụ trách CSIS lúc đó, đã chỉ thị cho cơ quan tình báo này sắp xếp lại số hồ sơ đồ sộ này.

Một số hồ sơ RCMP — trong đó có những tập hồ sơ dày về thủ hiến René Lévesque của Quebec và các thủ lãnh Đảng NDP David Lewis và Tommy Douglas — được chuyển sang cho cơ quan Thư viện và Văn khố Canada.

Những hồ sơ khác bị hủy, trong đó có các hồ sơ về các thủ tướng John Diefenbaker và Lester Pearson. Nhưng nhiều hồ sơ khác, lúc đó được cho vẫn có giá trị hiện hành, chuyển sang kho hồ sơ tình báo còn sử dụng của CSIS.

Các hồ sơ an ninh về một cá nhân đủ tiêu chuẩn được tiết lộ theo Đạo luật Quyền tiếp cận Thông tin 20 năm sau khi người đó chết. Trước thời hạn đó, ngay cả việc có hồ sơ hay không cũng là bí mật do các lý do quyền riêng tư.

Tin đồn về một hồ sơ về Trudeau, thủ tướng có thời gian tại chức lâu thứ ba của Canada, đã lan truyền trong mấy chục năm.

Một memo năm 1959 trong hồ sơ RCMP về Lévesque nói rằng cảnh sát chìm đã ghi nhận việc Trudeau tham dự một buổi tụ họp do một nghệ sĩ Montreal tổ chức.

Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI), vốn xưa nay phối hợp chặt chẽ với RCMP, theo dõi Trudeau trong hơn 30 năm, từ một trí thức từng thăm Liên Sô vào đầu thập niên 1950 tới thời kỳ ông làm thủ tướng trong chính quyền Đảng Tự do.

Bộ hồ sơ dày 151 trang, được kiểm duyệt kỹ lưỡng của FBI được công bố theo Đạo luật Tự do Thông tin của Mỹ chỉ mấy tháng sau khi Trudeau qua đời vào tháng 9 năm 2000, theo quy định cáo bạch của Mỹ.

Hãng tin The Canadian Press gần đây nộp đơn theo luật tiếp cận thông tin để yêu cầu cơ quan Thư viện và Văn khố Canada và CSIS cung cấp hồ sơ RCMP về vị cựu thủ tướng này trước khi tròn 20 năm ngày mất của ông vào năm tới, vì có thể mất nhiều tháng để xử lý đơn như vậy.

Cơ quan văn khố nhanh chóng trả lời rằng họ không có hồ sơ Trudeau. CSIS cho biết hệ thống lưu trữ của cơ quan này cho thấy hồ sơ này đã bị hủy vào ngày 30/1/1989.

Trong thư trả lời các câu hỏi, CSIS nói rằng một phân tích vào năm 1988 về hồ sơ Trudeau kết luận rằng nó không đáp ứng ngưỡng quy định trong Đạo luật CSIS để được giữ trong kho hồ sơ còn sử dụng của cơ quan. Hồ sơ đó cũng không đủ tiêu chuẩn được bảo tồn theo quy định của cơ quan văn khố quốc gia, và do đó bị hủy vào năm sau đó.

CSIS từ chối giải thích chi tiết về lý do hủy hồ sơ Trudeau.

Tuy nhiên, khi việc hủy các hồ sơ về các cựu thủ tướng Pearson và Diefenbaker được tiết lộ bảy năm sau đó, CSIS nói rằng chúng có thể đã được soạn vào lúc cao trào của Chiến tranh Lạnh với Liên Sô.

“Đó là lúc mà, như một số sử gia lập luận, ngành an ninh thỉnh thoảng thấy những mối nguy mà bây giờ nhìn lại có vẻ bị phóng đại.”

CSIS nói rằng những hành vi như vậy đã khiến chính phủ liên bang tách tình báo an ninh khỏi ngành cảnh sát, dẫn tới việc thành lập CSIS, một cơ quan dân sự.

Giới sử học nói rằng điều đó không biện minh được việc xóa các hồ sơ về các cựu thủ tướng khỏi văn khố quốc gia.

Sử gia Robert Bothwell ở Đại học Toronto nói các hồ sơ an ninh như hồ sơ Trudeau thường cho biết nhiều hơn về những người lập hồ sơ hơn là đối tượng bị theo dõi. Tuy nhiên, các hồ sơ quan trọng nên được giữ.

“Khi nó về một thủ tướng, nó có giá trị lịch sử,” ông nói. “Đó là một tiêu chuẩn khá rõ ràng.”

Check Also

Justin Trudeau bị xem là kẻ ăn trên ngồi trốc nhất, đạo đức giả nhất: thăm dò dư luận Leger

Justin Trudeau bị xem là kẻ ăn trên ngồi trốc nhất, đạo đức giả nhất: thăm dò dư luận Leger

Đảng Tự do hứa bỏ lệ phí hồ sơ xin nhập tịch Canada; ngân sách liên bang mất 100 triệu đô mỗi năm

Đảng Tự do hứa bỏ lệ phí hồ sơ xin nhập tịch Canada; ngân sách liên bang mất 100 triệu đô mỗi năm

Leave a Reply